Καιρόν Γνώθι

Της Φιλολόγου Ελένης Ζήτη – Δημοσιογραφική επιμέλεια: N. Μπίσκα
Από το αρχείο των εκπομπών «Ελληνική Αγωγή», Antenna
Πιττακός ο Mυτιληναίος

Πιττακός ο Mυτιληναίος

Δύο από τους επτά σοφούς της αρχαιότητας ο Πιττακός ο Mυτιληναίος και ο Περίανδρος ο Kορίνθιος μας άφησαν δύο πολύ σημαντικά αποφθέγματα: ο πρώτος το «Γνώθιν Καιρόν» και ο δεύτερος «Καιρόν Πρόσμενε».
Ο «καιρός», με την έννοια της ευκαιρίας, ενέπνευσε πολλούς καλλιτέχνες της αρχαιότητας ώστε να τον αποτυπώσουν με τα έργα τέχνης τους. Από τις πιο πετυχημένες απόπειρες θεωρείται αυτή του γλύπτη χάλκινων αγαλμάτων και ανδριαντοποιού του Μ. Αλεξάνδρου, Λυσίππου. Ότι γνωρίζουμε για το έργο αυτό, προέρχεται από περιγραφές ανθρώπων της εποχής τους και από ένα ρωμαϊκό αντίγραφο σε μάρμαρο το οποίο φυλάσσεται στο αρχαίο μουσείο του Τορίνο της Ιταλίας.
Ο Λύσιππος εξάντλησε τη δημιουργική του φαντασία για να απεικονίσει μία τόσο αφηρημένη έννοια. Το πρόβλημα που είχε να αντιμετωπίσει ήταν πώς θα μπορούσε να δείξει στους ανθρώπους πως όλα πρέπει να γίνονται την κατάλληλη στιγμή, η οποία όμως είναι τόσο σύντομη (έρχεται και παρέρχεται τόσο γρήγορα), ώστε αν δεν την καταλάβουμε και αν δεν την προλάβουμε, θα χάσουμε την ευκαιρία για πάντα.
Παρέστησε τον καιρό ως έναν νέο και φτερωτό άνδρα, ο οποίος κρατά στο χέρι του μία ζυγαριά. Τα φτερά στα πόδια και στις πλάτες δηλώνουν ότι ο καιρός, η ευκαιρία δηλαδή «πετάει». Άλλωστε, μέχρι σήμερα χρησιμοποιούμε την έκφραση «πέταξε η ευκαιρία» ή την προτροπή «άρπαξε την ευκαιρία».
Στο πρωτότυπο χάλκινο άγαλμα του Λυσσίπου, σύμφωνα με τις πηγές, ο καιρός πατούσε πάνω σε μία σφαίρα. Αυτή η λεπτομέρεια δεν έχει διασωθεί από τον Ρωμαίο αντιγραφέα. Η σφαίρα συμβόλιζε τον χρόνο που κυλάει, την κυκλικότητα του χρόνου, τον κύκλο της ζωής.
lysip_kairos1Η ευκαιρία όμως παρουσιάζεται μία φορά και πετάει τόσο γρήγορα που πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση για να «την αρπάξουμε». Ο καιρός είναι στραμμένος προς τα αριστερά, με λυγισμένα τα πόδια και το κορμί του γέρνει προς τα εμπρός. Η ζυγαριά στο αριστερό του χέρι ισορροπεί πάνω στην κόψη του ξυραφιού. Μ’ αυτόν τον τρόπο ο Λύσιππος επέλεξε να δείξει πόσο γρήγορα και αστραπιαία περνά και χάνεται η ευκαιρία, όπως η ζυγαριά η οποία ισορροπεί μία μόνο στιγμή και πάλι θα γύρει προς τη μία ή άλλη κατεύθυνση.
Οι αρχαίοι Ελληνες έλεγαν: «επί ξυρού ακμής» = στην κόψη του ξυραφιού
Ξυρός = ξυράφι και ακμή = η κόψη, το άκρο
Η έκφραση αυτή χρησιμοποιείται για να δηλώσει το κάθε τι το οποίο συμβαίνει ακαριαία, σε μία δεδομένη στιγμή. Ηδη από τον Όμηρο συναντάμε την φράση «επί ξυρού ακμής ίσταται», στέκεται δηλαδή στην κόψη του ξυραφιού. Το θέμα δηλαδή στο οποίο αναφερόμαστε βρίσκεται σε κρισιμότατο σημείο.
Η δημιουργική φαντασία του Λυσίππου δεν σταματά εδώ. Καταφεύγει σε μία εντελώς πρωτότυπη και μοναδική σύλληψη για την παγκόσμια τέχνη. Στην απεικόνιση της κεφαλής του έφηβου-καιρού, παρατηρούμε πως στο μπροστινό μέρος της υπάρχουν πλούσια μαλλιά, μακριά που κρέμονται σε βοστρύχους. Στο πίσω μέρος της κεφαλής όμως είναι φαλακρός. Με αυτή την απεικόνιση ο Λύσιππος δείχνει πως πρέπει να αρπάξεις την ευκαιρία έγκαιρα, όσο ακόμη βρίσκεται μπροστά σου από τα μακρυά μαλλιά. Αν σε προσπεράσει, δεν έχεις λαβή να την πιάσεις. Μέχρι σήμερα λέμε την έκφραση «άρπαξε την ευκαιρία από τα μαλλιά». Φράση που σημαίνει πως κάποιος πρέπει να τολμήσει γρήγορα, αστραπιαία.
Previous Post Next Post

You Might Also Like